{"id":916,"date":"2020-02-22T13:32:15","date_gmt":"2020-02-22T13:32:15","guid":{"rendered":"http:\/\/www.horticum.is\/?p=916"},"modified":"2020-02-26T10:36:20","modified_gmt":"2020-02-26T10:36:20","slug":"lei%c3%b0beiningar-um-klippingu-gar%c3%b0rosa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/horticum.is\/?p=916","title":{"rendered":"Lei\u00f0beiningar um klippingu gar\u00f0r\u00f3sa."},"content":{"rendered":"<h2>Lei\u00f0beiningar um klippingu gar\u00f0r\u00f3sa<\/h2>\n<p>R\u00f3saklippingar geta flestir framkv\u00e6mt sj\u00e1lfir \u00ed gar\u00f0i s\u00ednum. \u00c1\u00f0ur en hafist er handa er \u00fe\u00f3 r\u00e9tt a\u00f0 kynna s\u00e9r hva\u00f0a a\u00f0fer\u00f0ir henta vi\u00f0komandi tegund. H\u00e9r eru einfaldar lei\u00f0beiningar um undirb\u00faninginn, klippinguna sj\u00e1lfa og verkf\u00e6rin.<\/p>\n<p>\u00dear sem fj\u00f6lbreytileiki gar\u00f0r\u00f3sa er mikill og a\u00f0st\u00e6\u00f0ur breytilegar eru h\u00e9r a\u00f0eins settar fram grunnreglurnar sem gott er a\u00f0 fylgja vi\u00f0 klippinguna.<\/p>\n<p><strong>Tilgangur<\/strong><\/p>\n<p>Me\u00f0 klippingu r\u00f3sa er fyrst og fremst veri\u00f0 a\u00f0 st\u00fdra bl\u00f3mgun og auka hana eins og h\u00e6gt er. \u00deumalfingursregla segir a\u00f0 ef r\u00f3sin er klippt miki\u00f0 ni\u00f0ur, koma f\u00e1 en st\u00f3r bl\u00f3m en ef h\u00fan er klippt styttra ni\u00f0ur koma fleiri og minni bl\u00f3m og a\u00f0 auki ver\u00f0a \u00feau fyrr \u00e1 fer\u00f0inni.<\/p>\n<p>Klippingin mi\u00f0ar einnig a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 halda umm\u00e1li e\u00f0a fyrirfer\u00f0 r\u00f3sarunnans \u00ed l\u00e1gmarki \u00e1n \u00feess \u00fe\u00f3 a\u00f0 forma hann s\u00e9rstaklega. \u00dear sem r\u00f3sir eru ,,stingandi\u201d pl\u00f6ntur \u00fe.e.a.s. \u00feyrn\u00f3ttar, sumar me\u00f0 verulega st\u00f3ra og beitta \u00feyrna, er mikilv\u00e6gt a\u00f0 st\u00fdra vextinum t.d. fr\u00e1 g\u00f6ngulei\u00f0um f\u00f3lks. Allar r\u00f3sir teljast til runna en \u00fe\u00e6r eru allt fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 vera jar\u00f0l\u00e6gar og upp \u00ed \u00fea\u00f0 a\u00f0 klifra h\u00e1tt, oft marga metra, s\u00e9rstaklega \u00feegar \u00fe\u00e6r hafa g\u00f3\u00f0an stu\u00f0ning.<\/p>\n<p><strong> Hven\u00e6r er r\u00e9tti t\u00edminn?<\/strong><\/p>\n<p>S\u00ed\u00f0la vors, \u00feegar mesta h\u00e6tta \u00e1 n\u00e6turfrosti er li\u00f0in hj\u00e1, er almennt besti t\u00edminn til r\u00f3saklippinga. Yfir sumari\u00f0 er r\u00e9tt a\u00f0 klippa s\u00f6lna\u00f0a bl\u00f3mstilka ni\u00f0ur a\u00f0 n\u00e6sta sterklega brumi. Seint a\u00f0 hausti e\u00f0a vetri m\u00e1 gjarnan stytta greinar h\u00e1vaxinna tegunda til \u00feess a\u00f0 varna broti vegna snj\u00f3\u00feunga.<\/p>\n<p><strong>Klippingin<\/strong><\/p>\n<p>\u00c1\u00f0ur en hafist er handa vi\u00f0 a\u00f0 klippa \u00fearf \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 \u00fev\u00ed hverskonar r\u00f3sir um r\u00e6\u00f0ir \u00ed hverju tilviki fyrir sig \u00fear sem munur er \u00e1 \u00fev\u00ed hvernig \u00fe\u00e6r eru klipptar. Til a\u00f0 l\u00fdsa \u00fev\u00ed \u00ed hverju s\u00e1 munur er f\u00f3lginn er einfaldast a\u00f0 skipta r\u00f3sarunnum \u00ed \u00ferj\u00e1 h\u00f3pa eftir eiginleikum svo sem \u00ed vaxtarlagi e\u00f0a \u00ed bl\u00f3mgun:<\/p>\n<p>Runnar\u00f3sir sem geta veri\u00f0 l\u00e1gvaxnar, me\u00f0alh\u00e1ar e\u00f0a h\u00e1vaxnar.<\/p>\n<p>Stilkr\u00f3sir sem sumar l\u00edkjast \u00feeim sem vi\u00f0 \u00feekkjum \u00far bl\u00f3mab\u00fa\u00f0um \u00fe.e.a.s. afskornar me\u00f0 h\u00e1an stilk og st\u00f3rt bl\u00f3m.<\/p>\n<p>Klifurr\u00f3sir sem eins og nafni\u00f0 gefur til kynna ,,klifra\u201d e\u00f0a teygja sig h\u00e1tt.<\/p>\n<p>\u00cd \u00f6llum \u00feremur h\u00f3punum getur veri\u00f0 um \u00e1gr\u00e6ddar r\u00f3sir a\u00f0 r\u00e6\u00f0a, sem \u00fe\u00e1 eru vi\u00f0kv\u00e6mari tegundir (yrki) sem \u00e1gr\u00e6ddar eru \u00e1 r\u00f3t villir\u00f3sa. L\u00edklegt er a\u00f0 einhvern t\u00edma \u00e1 l\u00edfslei\u00f0inni skj\u00f3ti \u00fe\u00e6r svok\u00f6llu\u00f0u ,,villiskoti\u201d og \u00fea\u00f0 \u00fearf a\u00f0 fjarl\u00e6gja. Yfirleitt dugar ekki a\u00f0 klippa vi\u00f0 j\u00f6r\u00f0u heldur \u00fearf a\u00f0 grafa fr\u00e1 og klippa sl\u00e9tt vi\u00f0 r\u00f3tarstofn. Villiskotin skera sig venjulega \u00far, eru lj\u00f3sari en a\u00f0rar greinar, oft \u00fe\u00e9tt \u00feyrn\u00f3tt og bera annars konar bl\u00f6\u00f0 en a\u00f0alr\u00f3sin, \u00ed flestum tilfellum me\u00f0 sj\u00f6 sm\u00e1bl\u00f6\u00f0.<\/p>\n<p><strong>Runnar\u00f3sir<\/strong><\/p>\n<p>Yfirleitt \u00fearf a\u00f0 snyrta runnar\u00f3sir \u00e1rlega, \u00e1 hverju vori. Gott er a\u00f0 mi\u00f0a vi\u00f0 a\u00f0 brum s\u00e9u or\u00f0in vel \u00fer\u00fatin \u00feegar klipping fer fram. Miklar l\u00edkur eru \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 sprota hafi kali\u00f0 eitthva\u00f0 og jafnvel miki\u00f0. Hafi v\u00f6xtur veri\u00f0 g\u00f3\u00f0ur \u00e1ri\u00f0 \u00e1\u00f0ur og langir sprotar (\u00e1rsv\u00f6xtur) myndast \u00fearf a\u00f0 klippa \u00fe\u00e1 vel til ni\u00f0ur og skilja a\u00f0eins eftir sprota me\u00f0 2-3 brumum. \u00dea\u00f0 stu\u00f0lar a\u00f0 \u00fe\u00e9ttari vexti runnans. Sko\u00f0i\u00f0 vel hvernig brumin v\u00edsa \u00fev\u00ed h\u00e6gt er a\u00f0 st\u00fdra greininni t.d. upp \u00e1 vi\u00f0 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 klippa ofan vi\u00f0 brum sem v\u00edsar fr\u00e1 mi\u00f0ju runnans og hefur uppr\u00e9tta vaxtarstefnu.<\/p>\n<p>Athugi\u00f0 a\u00f0 klippa ekki allar greinar heldur l\u00e1ta eina og eina halda s\u00e9r. \u00deannig vi\u00f0helst n\u00e1tt\u00farulegt vaxtarlag.<\/p>\n<p>Meta \u00fearf hvort runninn \u00feoli a\u00f0 klipptar s\u00e9u 1-3 gamlar greinar t\u00f6luvert langt ni\u00f0ur. Ef \u00fea\u00f0 er raunin \u00fe\u00e1 hvetur sl\u00edk klipping til n\u00fdvaxtar og r\u00f3sin yngist upp.<\/p>\n<p>Ef veri\u00f0 er a\u00f0 klippa snemma vors \u00feegar enn er von \u00e1 n\u00e6turfrosti getur veri\u00f0 r\u00e1\u00f0legt a\u00f0 klippa langa sprotann eitthva\u00f0 minna og skilja eftir t.d. 5-6 brum. Klippa s\u00ed\u00f0an nokkru s\u00ed\u00f0ar eins og l\u00fdst var h\u00e9r a\u00f0 framan. St\u00f3rar runnar\u00f3sir me\u00f0 langa sprota getur veri\u00f0 gott a\u00f0 klippa fyrir veturinn og stytta \u00fe\u00e1 sprotana um u.\u00fe.b. helming, til a\u00f0 \u00feeir \u00feoli snj\u00f3\u00e1lag betur.<\/p>\n<p>Allar skadda\u00f0ar greinar e\u00f0a brotnar er nau\u00f0synlegt a\u00f0 klippa \u00ed burtu, anna\u00f0 hvort alveg e\u00f0a stytta ni\u00f0ur a\u00f0 sterklegu brumi. Sama gildir um dau\u00f0ar greinar og ef einhver vafi leikur \u00e1 \u00fev\u00ed hvort greinin s\u00e9 \u00f6ll dau\u00f0 er best a\u00f0 klippa hana ofarlega fyrst, sj\u00e1 hvort h\u00fan er alveg br\u00fan a\u00f0 innan, f\u00e6ra sig svo ni\u00f0ur eftir greininni og klippa \u00fear til komi\u00f0 er a\u00f0 s\u00e1ri \u00fear sem gr\u00e6nn litur s\u00e9st r\u00e9tt undir berki. \u00de\u00e1 er komi\u00f0 a\u00f0 lifandi vi\u00f0i og ma\u00f0ur l\u00e6tur sta\u00f0ar numi\u00f0.<\/p>\n<p>Gamla stubba \u00fearf a\u00f0 klippa \u00ed burtu \u00fev\u00ed rot getur au\u00f0veldlega f\u00e6rst \u00far \u00feeim inn \u00ed stofn sem styttir \u00fe\u00e1 l\u00edft\u00edma r\u00f3sarinnar.<\/p>\n<p>Mikilv\u00e6gt er a\u00f0 r\u00f3sarunninn haldi s\u00ednu e\u00f0lilega vaxtarlagi a\u00f0 lokinni klippingu. Ekki \u00e1 a\u00f0 klippa r\u00f3sir \u00ed k\u00faluform e\u00f0a \u00ed \u00f6nnur form eins og limger\u00f0i. Handklippur e\u00f0a r\u00f3saklippur eru einu verkf\u00e6rin sem nota \u00e1 vi\u00f0 klippingarnar.<\/p>\n<p>Stilkr\u00f3sir<\/p>\n<p>Stilkr\u00f3sir \u00fearf a\u00f0 klippa ni\u00f0ur \u00e1rlega, \u00e1 hverju vori. A\u00f0fer\u00f0irnar eru a\u00f0 st\u00f3rum hluta \u00fe\u00e6r s\u00f6mu og l\u00fdst er vi\u00f0 klippingu runnar\u00f3sanna; helsti munurinn er a\u00f0 fari\u00f0 er talsvert ne\u00f0ar og \u00fe\u00e6r klipptar meira ni\u00f0ur, jafnvel inn \u00ed gr\u00f3far greinar. \u00deetta er ekki gert fyrr en \u00f6ll h\u00e6tta \u00e1 n\u00e6turfrosti er li\u00f0in hj\u00e1.<\/p>\n<p>\u00de\u00e9ttleiki skiptir h\u00e9r ekki eins miklu m\u00e1li heldur \u00fea\u00f0 a\u00f0 n\u00e1 stilkum me\u00f0 fallegum og sterkum bl\u00f3mum. Einstaka greinar sem ekki eru l\u00edklegar til a\u00f0 ver\u00f0a kraftmiklar bl\u00f3mgreinar, m\u00e1 gjarnan beygja ni\u00f0ur, en vi\u00f0 \u00fea\u00f0 h\u00e6tta \u00fe\u00e6r samkeppni vi\u00f0 ,,a\u00f0al\u201d bl\u00f3mgreinarnar en halda samt \u00e1fram a\u00f0 framlei\u00f0a orku til hagsb\u00f3ta fyrir \u00fe\u00e6r. L\u00edkja m\u00e1 beygingu vi\u00f0 brot \u00e1 vatnssl\u00f6ngu.<\/p>\n<p>\u00deegar klippt er gildir \u00fea\u00f0 sama og \u00e1\u00f0ur, a\u00f0 sko\u00f0a vel greinarnar og velja a\u00f0 klippa r\u00e9tt ofan vi\u00f0 heilbrigt brum sem hefur uppr\u00e9tta vaxtarstefnu.<\/p>\n<p>Klippt er af \u00f6llum greinum og \u00feess g\u00e6tt a\u00f0 eftir standi h\u00e6sta greinin \u00ed mi\u00f0ju en svo l\u00e6kki \u00fe\u00e6r \u00fat til hli\u00f0a. \u00deetta gefur mun fallegri l\u00f6gun \u00e1 r\u00f3sina \u00feegar h\u00fan st\u00e6kkar og bl\u00f3mgast.<\/p>\n<p><strong>Klifurr\u00f3sir<\/strong><\/p>\n<p>Klifurr\u00f3sir eru snyrtar \u00e1rlega, \u00e1 hverju vori, en \u00fe\u00f3 minnst \u00ed umfangi af \u00f6llum r\u00f3sum. Einnig er \u00ed sumum tilfellum gott a\u00f0 klippa \u00fe\u00e6r eftir bl\u00f3mgun. \u00de\u00e6r geta or\u00f0i\u00f0 miklar um sig og bera sig uppi \u00e1 sterkum lei\u00f0andi greinum. \u00dat fr\u00e1 \u00feeim vaxa n\u00fdjar greinar sem bl\u00f3mgast miki\u00f0. Me\u00f0 klippingu er n\u00fdvexti st\u00fdrt.<\/p>\n<p>Athuga \u00fearf s\u00e9rstaklega a\u00f0 klippa ekki lei\u00f0andi greinar sem halda r\u00f3sinni uppi. Sko\u00f0i\u00f0 vel allar greinar \u00e1\u00f0ur en klippt er, \u00fev\u00ed greinar klifurr\u00f3sa geta or\u00f0i\u00f0 mj\u00f6g fl\u00e6ktar. Gott getur veri\u00f0 a\u00f0 klippa efstu og h\u00e6stu greinarnar t\u00f6luvert ni\u00f0ur, fyrir veturinn \u00feannig a\u00f0 \u00feeir \u00feoli snj\u00f3\u00e1lag betur.<\/p>\n<p>Allar dau\u00f0ar, sj\u00fakar e\u00f0a skadda\u00f0ar greinar er nau\u00f0synlegt a\u00f0 klippa \u00ed burtu, anna\u00f0 hvort alveg e\u00f0a stytta ni\u00f0ur a\u00f0 sterklegu brumi.<\/p>\n<p>Mikilv\u00e6gt er a\u00f0 r\u00f3sarunninn haldi s\u00ednu e\u00f0lilega vaxtarlagi a\u00f0 lokinni klippingu. Ekki \u00e1 a\u00f0 klippa utan af klifurr\u00f3sinni me\u00f0 limger\u00f0isklippum.<\/p>\n<p>Eftirtalin atri\u00f0i gilda um klippingu allra r\u00f3sa:<\/p>\n<p>1. Klippa og stytta sprota og st\u00fdra vexti.<\/p>\n<p>2. Klippa skadda\u00f0ar, brotnar e\u00f0a dau\u00f0ar greinar \u00ed burtu.<\/p>\n<p>3. Klippa greinar sem eru fyrir sterklegum a\u00f0algreinum (fl\u00e6kjast \u00ed).<\/p>\n<p>4. Klippa stubba og mj\u00f6g gamlar greinar.<\/p>\n<p>5. Klippa villisprota ef um \u00e1gr\u00e6dda r\u00f3s er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a.<\/p>\n<p><strong>Verkf\u00e6rin<\/strong><\/p>\n<p>Greinaklippur \/ minni handklippur eru nau\u00f0synlegar \u00f6llum sem f\u00e1st vi\u00f0 klippingar. \u00de\u00e6r eru til \u00ed \u00fdmsum st\u00e6r\u00f0um og ger\u00f0um. Algengastar eru greinaklippur me\u00f0 hreyfanlegum undirkjafti og gormi sem heldur klippunum opnum. Greinaklippur eru besta verkf\u00e6ri\u00f0 til klippingar \u00e1 r\u00f3sarunnum.<\/p>\n<p>Gr\u00f3far greinaklippur eru f\u00e1anlegar \u00ed \u00fdmsum st\u00e6r\u00f0um og ger\u00f0um. \u00de\u00e6r eru mikilv\u00e6gar \u00ed hir\u00f0ingu trj\u00e1a og henta vel til klippingar \u00e1 r\u00f3tarskotum og gr\u00f3fari greinum.<\/p>\n<p>Greinas\u00f6g er mj\u00f6g bitg\u00f3\u00f0 hands\u00f6g sem sagar a\u00f0eins \u00feegar dregi\u00f0 er a\u00f0 s\u00e9r. H\u00fan er l\u00e9tt og me\u00f0f\u00e6rileg og \u00feykir mun betri en hef\u00f0bundnar sagir, \u00feegar um minni greinar er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a.<\/p>\n<p><strong>\u00d6ryggislei\u00f0beiningar<\/strong>:<\/p>\n<p>\u2022 Allar klippur og sagir eru h\u00e6ttulegar og ber a\u00f0 me\u00f0h\u00f6ndla me\u00f0 var\u00fa\u00f0.<\/p>\n<p>\u2022 Gott er a\u00f0 nota sterka vinnuhanska vi\u00f0 klippingar.<\/p>\n<p>\u2022 Mikilv\u00e6gt er a\u00f0 geyma allar klippur og sagir \u00fear sem b\u00f6rn n\u00e1 ekki til.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Lei\u00f0beiningar um klippingu gar\u00f0r\u00f3sa R\u00f3saklippingar geta flestir framkv\u00e6mt sj\u00e1lfir \u00ed gar\u00f0i s\u00ednum. \u00c1\u00f0ur en hafist er handa er \u00fe\u00f3 r\u00e9tt a\u00f0 kynna s\u00e9r hva\u00f0a a\u00f0fer\u00f0ir henta vi\u00f0komandi tegund. H\u00e9r eru einfaldar lei\u00f0beiningar um undirb\u00faninginn, klippinguna sj\u00e1lfa og verkf\u00e6rin. \u00dear sem fj\u00f6lbreytileiki gar\u00f0r\u00f3sa er mikill og a\u00f0st\u00e6\u00f0ur breytilegar eru h\u00e9r a\u00f0eins settar fram grunnreglurnar sem gott [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[24,47],"tags":[101,100],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/916"}],"collection":[{"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=916"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/916\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1810,"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/916\/revisions\/1810"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=916"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=916"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=916"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}