{"id":863,"date":"2010-06-15T15:30:22","date_gmt":"2010-06-15T15:30:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.horticum.is\/?p=863"},"modified":"2010-11-15T15:42:33","modified_gmt":"2010-11-15T15:42:33","slug":"gro%c3%b0ursetning-trja-og-runnaplantna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/horticum.is\/?p=863","title":{"rendered":"Gr\u00f3\u00f0ursetning trj\u00e1- og runnaplantna"},"content":{"rendered":"<h2>Gr\u00f3\u00f0ursetning trj\u00e1- og runnaplantna<\/h2>\n<p>\u00darval trj\u00e1- og runnaplantna hefur aukist til muna s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rin. Einnig hafa g\u00e6\u00f0i plantna aukist, b\u00e6\u00f0i innlend framlei\u00f0sla sem og innfluttar tegundir.<\/p>\n<p>Mikilv\u00e6gt er a\u00f0 standa r\u00e9tt a\u00f0 gr\u00f3\u00f0ursetningu, m.a. velja pl\u00f6ntunum hentuga sta\u00f0setningu, m.t.t.  vaxtarr\u00fdmis og birtu. Gott er a\u00f0 leita uppl\u00fdsinga um hvort vi\u00f0komandi pl\u00f6ntur s\u00e9u skugg\u00feolnar e\u00f0a \u00feurfi r\u00edka s\u00f3l, einnig skal taka tillit til jar\u00f0vegs og regnvatns, s\u00e9u pl\u00f6ntur t.d. sta\u00f0settar undir \u00feakskyggni e\u00f0a \u00e1 \u00f6\u00f0rum \u00feurrum st\u00f6\u00f0um \u00fearf a\u00f0 gera r\u00e1\u00f0 fyrir reglulegri v\u00f6kvun. Vi\u00f0 val \u00e1 pl\u00f6ntum og sta\u00f0setningu \u00fearf einnig a\u00f0 gera r\u00e1\u00f0 fyrir vaxtarhra\u00f0a og n\u00e1tt\u00farulegri st\u00e6r\u00f0 vi\u00f0komandi tegundar, t.d. er ekki heppilegt a\u00f0 sta\u00f0setja h\u00e1vaxnar tegundir, svo sem aspir, greni, lerki o.fl., \u00fear sem r\u00fdmi er l\u00edti\u00f0 e\u00f0a fyrirs\u00e9\u00f0 a\u00f0 tr\u00e9n muni skyggja \u00e1 , matjurtareit, s\u00f3lpalla e\u00f0a \u00f6nnur sv\u00e6\u00f0i sem hugsu\u00f0 eru til \u00fativeru \u00ed gar\u00f0inum.<\/p>\n<p>R\u00e9tti t\u00edminn til \u00fatpl\u00f6ntunar<\/p>\n<p>Vori\u00f0 og byrjun sumars er \u00ed flestum tilfellum besti t\u00edminn til \u00fatpl\u00f6ntunar \u00e1 trj\u00e1m og runnum. \u00c1 t\u00edmabilinu j\u00fal\u00ed \u2013 september, \u00feegar pl\u00f6nturnar eru \u00ed hva\u00f0 mestum vexti, eru pl\u00f6ntur hva\u00f0 vi\u00f0kv\u00e6mastar fyrir flutningi og \u00fatpl\u00f6ntun. Pl\u00f6ntur \u00ed pottum og me\u00f0 hnaus (hnauspl\u00f6ntur) \u00feola \u00fe\u00f3 flestar vel \u00fatpl\u00f6ntun \u00e1 \u00feessu t\u00edmabili. \u00datpl\u00f6ntun a\u00f0 hausti, \u00e1\u00f0ur en fer a\u00f0 frysta er einnig g\u00f3\u00f0ur t\u00edmi til gr\u00f3\u00f0ursetningar. Vi\u00f0 flutning \u00e1 pl\u00f6ntum, t.d. fr\u00e1 pl\u00f6ntust\u00f6\u00f0 \u00ed gar\u00f0 e\u00f0a sumarb\u00fasta\u00f0, er mikilv\u00e6gt a\u00f0 ganga vel fr\u00e1 pl\u00f6ntunum til a\u00f0 tryggja a\u00f0 \u00fe\u00e6r ver\u00f0i ekki fyrir hnjaski. S\u00e9u pl\u00f6nturnar or\u00f0nar laufga\u00f0ar \u00fearf a\u00f0 hl\u00edfa laufinu fyrir vindi, t.d. er ekki heppilegt a\u00f0 keyra me\u00f0 fulla kerru e\u00f0a pall af laufgu\u00f0um trj\u00e1m e\u00f0a runnum \u00e1 miklum hra\u00f0a \u00e1n yfirbrei\u00f0slu. Vind\u00feurrkun ver\u00f0ur afar mikil vi\u00f0 sl\u00edkar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur, pl\u00f6nturnar \u00feorna hratt og lauf getur jafnvel rifna\u00f0 af. Vi\u00f0 lengri flutning er \u00e1vallt best a\u00f0 v\u00f6kva r\u00e6tur vel og nota yfirbrei\u00f0slur, \u00fe.e. \u00feegar um flutning \u00e1 opnum kerrum e\u00f0a p\u00f6llum er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a.<\/p>\n<p>Hnaus- og pottapl\u00f6ntur<\/p>\n<p>Algengt er a\u00f0 pl\u00f6ntur s\u00e9u seldar \u00ed pottum e\u00f0a me\u00f0 striga \/ grisju um r\u00f3tarhnausinn (svokalla\u00f0ar hnauspl\u00f6ntur). Muni\u00f0 a\u00f0 umb\u00fa\u00f0ir, s.s. striga \u00e6tti alltaf a\u00f0 fjarl\u00e6gja vi\u00f0 \u00fatpl\u00f6ntun, jafnvel \u00fe\u00f3tt tala\u00f0 s\u00e9 um a\u00f0 striginn rotni me\u00f0 t\u00edmanum \u00fe\u00e1 heftir hann r\u00e6turnar fyrstu \u00e1rin og tefur fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 plantan n\u00e1i r\u00f3tfestu. S\u00e9 um st\u00f3rar og \u00feungar pl\u00f6ntur a\u00f0 r\u00e6\u00f0a m\u00e1 t.d. losa um strigann e\u00f0a skera hann \u00ed sundur eftir a\u00f0 hnausinn er kominn \u00ed holuna. Mikilv\u00e6gt er a\u00f0 umb\u00fa\u00f0ir s\u00e6ri ekki r\u00f3tarh\u00e1lsinn e\u00f0a takmarki r\u00f3tarr\u00fdmi.<\/p>\n<p>Fyrir \u00fatpl\u00f6ntun er gott a\u00f0 undirb\u00faa jar\u00f0veginn \u00fear sem \u00e6tlunin er a\u00f0 gr\u00f3\u00f0ursetja. Best er a\u00f0 grafa vel r\u00fama holu sem er u.\u00fe.b. tvisvar sinnum st\u00e6rri a\u00f0 \u00feverm\u00e1li en r\u00f3tarhnausinn \u00e1 pl\u00f6ntunni. Losa \u00fearf um jar\u00f0veg, b\u00e6\u00f0i  \u00ed botni og hli\u00f0um svo r\u00e6tur geti vaxi\u00f0 \u00f3hindra\u00f0. \u00deekjugr\u00f3\u00f0ur, s.s. gras og fj\u00f6l\u00e6rt illgresi er gott a\u00f0 fjarl\u00e6gja \u00ed um 50 cm radius fr\u00e1 stofni, s\u00e9 \u00fea\u00f0 til sta\u00f0ar. Einnig er gott a\u00f0 b\u00e6ta jar\u00f0veginn me\u00f0 l\u00edfr\u00e6num e\u00f0a tilb\u00fanum \u00e1bur\u00f0i fyrir \u00fatpl\u00f6ntun.).<\/p>\n<p>Athugi\u00f0 a\u00f0 l\u00edfr\u00e6nn \u00e1bur\u00f0ur, t.d. molta og sveppamassi hefur jar\u00f0vegsb\u00e6tandi \u00e1hrif \u00e1 jar\u00f0veginn. Jar\u00f0vegur me\u00f0 h\u00e1tt hlutfall l\u00edfr\u00e6nna efna bindur betur n\u00e6ringarefni og mi\u00f0lar \u00feeim til r\u00f3ta trj\u00e1nna og annarra plantna. Einnig er rakaheldni sl\u00edks jar\u00f0vegsins meiri og jafnari. L\u00edfr\u00e6nn \u00e1bur\u00f0ur stu\u00f0lar einnig a\u00f0 heilbrig\u00f0ri \u00f6rverumyndun og \u00f6\u00f0ru j\u00e1kv\u00e6\u00f0u l\u00edfi \u00ed j\u00f6r\u00f0inni sem hefur j\u00e1kv\u00e6\u00f0 \u00e1hrif \u00e1 ni\u00f0urbrot efna og stu\u00f0lar a\u00f0 heilbrig\u00f0ri hringr\u00e1s n\u00e6ringarefna (sj\u00e1 \u00ed kafla um \u00e1bur\u00f0argj\u00f6f).<\/p>\n<p>Fyrir gr\u00f3\u00f0ursetningu er gott a\u00f0 v\u00f6kva r\u00e6tur, t.d. hnausinn e\u00f0a pottinn vel. Sem d\u00e6mi m\u00e1 nefna a\u00f0 oft getur reynst vel a\u00f0 d\u00fdfa r\u00f3tarhnausnum (\u00ed striga e\u00f0a potti) \u00ed vatn \u00fear til hann er gegnblautur. \u00deegar r\u00f3tarhnausinn er losa\u00f0ur \u00far potti e\u00f0a striga \u00fearf a\u00f0 losa um r\u00e6tur og grei\u00f0a \u00far \u00feeim, s\u00e9rstaklega ef \u00fe\u00e6r eru samanfl\u00e6ktar e\u00f0a vaxa \u00ed hringi. G\u00e6ta \u00fearf s\u00e9rstaklega a\u00f0 r\u00f3tum furu sem hafa tilhneigingu til a\u00f0 mynda svokalla\u00f0a hringr\u00f3t. Sl\u00edkar r\u00e6tur eiga \u00fea\u00f0 til a\u00f0 vaxa \u00e1fram \u00ed hringi eftir \u00fatpl\u00f6ntun og eiga \u00fe.a.l. erfitt me\u00f0 a\u00f0 n\u00e1 r\u00f3tfestu, \u00fer\u00edfast illa og h\u00e6ttir til a\u00f0 velta. S\u00e9u r\u00e6tur \u00fea\u00f0 langar a\u00f0 \u00fe\u00e6r r\u00famast illa \u00ed holunni er best a\u00f0 stytta \u00fe\u00e6r me\u00f0 beittum greinaklippum. Aldrei \u00e6tti b\u00f6ggla e\u00f0a vefja r\u00f3tum ni\u00f0ur \u00ed holuna.<\/p>\n<p>Alltaf er best a\u00f0 planta tr\u00e9nu \u00ed s\u00f6mu d\u00fdpt og \u00fea\u00f0 hefur \u00e1\u00f0ur sta\u00f0i\u00f0, \u00fe.e.a.s. yfirbor\u00f0 hnaussins skal vera \u00ed s\u00f6mu h\u00e6\u00f0 og jar\u00f0vegsyfirbor\u00f0. S\u00f6gusagnir um a\u00f0 v\u00ed\u00f0itegundum og \u00f6spum s\u00e9 betra a\u00f0 planta d\u00fdpra en \u00fe\u00e6r \u00e1\u00f0ur st\u00f3\u00f0u eru einfaldlega rangar.<\/p>\n<p>Athugi\u00f0 a\u00f0 st\u00e6rstur hluti r\u00f3tarkerfis trj\u00e1a liggur tilt\u00f6lulega ovarlega, e\u00f0a \u00ed efstu 20 cm \u00fev\u00ed \u00fear er jar\u00f0vegur loftr\u00edkur, rakur og \u00e1bur\u00f0arinnihald h\u00e6rra. Eftir \u00fev\u00ed sem ne\u00f0ar dregur \u00ed jar\u00f0veginum minnkar s\u00farefni\u00f0, lausbundnum n\u00e6ringarefnum f\u00e6kkar og upptakanlegt vatn ver\u00f0ur minna. R\u00e6tur flestra trj\u00e1- og runnategunda eru a\u00f0 megninu til \u00ed efri hluta jar\u00f0vegsins. R\u00e6tur sem liggja d\u00fdpra hafa \u00ed flestum tilfellum \u00feann tilgang a\u00f0 skapa r\u00f3tfestu og halda pl\u00f6ntunni fastri. \u00deetta fer \u00fe\u00f3 a\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u eftir jar\u00f0vegsger\u00f0 hverju sinni.<\/p>\n<p>Eftir a\u00f0 pl\u00f6ntunni hefur veri\u00f0 komi\u00f0 fyrir \u00ed holunni \u00ed r\u00e9ttri h\u00e6\u00f0 \u00fearf a\u00f0 fylla a\u00f0 r\u00f3tunum me\u00f0 lausri og n\u00e6ringarr\u00edkri moldarbl\u00f6ndu. Moldinni \u00fearf a\u00f0 \u00fejappa vel a\u00f0 r\u00f3tarhnausnum og mikilv\u00e6gt er a\u00f0 hvergi s\u00e9u \u00f3fylltar holur vi\u00f0 hnausinn.<\/p>\n<p>Eftir \u00fatpl\u00f6ntun og fyrstu vikurnar eftir \u00fatpl\u00f6ntun \u00fearf a\u00f0 v\u00f6kva vel. \u00c6skilegt er a\u00f0 vatni\u00f0 n\u00e1i a\u00f0 metta jar\u00f0veginn u.\u00fe.b. 20-30 cm ni\u00f0ur fyrir yfirbor\u00f0i\u00f0. Mi\u00f0a m\u00e1 vi\u00f0 a\u00f0 \u00feurfi 10-20 l\u00edtra \u00e1 hverja me\u00f0alst\u00f3ra pl\u00f6ntu en \u00fea\u00f0 er h\u00e1\u00f0 \u00farkomu hverju sinni.<\/p>\n<p>Berr\u00f3ta pl\u00f6ntur<\/p>\n<p>\u00darval svokalla\u00f0ra berr\u00f3ta plantna hefur aukist \u00e1 seinni \u00e1rum, m.a. me\u00f0 breyttum tollal\u00f6gum \u00e1 \u00cdslandi. H\u00e9r er \u00e1tt vi\u00f0 trj\u00e1- og runnategundir sem fluttar eru inn til landsins \u00e1n allra moldarefna vi\u00f0 r\u00e6tur. Berr\u00f3ta pl\u00f6ntum er best a\u00f0 planta lauflausum, \u00fe.e.a.s. \u00e1 frostlausum t\u00edmabilum fr\u00e1 lauffalli \u00ed okt\u00f3ber til laufgunar \u00ed ma\u00ed. S\u00edgr\u00e6num berr\u00f3ta pl\u00f6ntum er best a\u00f0 planta \u00ed apr\u00edl-ma\u00ed e\u00f0a \u00e1g\u00fast-september.<\/p>\n<p>Berr\u00f3ta pl\u00f6ntur, eru eins og \u00e1\u00f0ur segir ekki me\u00f0 mold \u00e1 r\u00f3tum. \u00de\u00e6r eru \u00fev\u00ed afar vi\u00f0kv\u00e6mar gegn s\u00f3larlj\u00f3si og \u00feurrki. Varast skal a\u00f0 l\u00e1ta r\u00e6tur \u00feorna, t.d. vi\u00f0 flutning og vi\u00f0 \u00fatpl\u00f6ntun \u00fearf a\u00f0 sk\u00fdla r\u00f3tum gegn s\u00f3larlj\u00f3si og vindi og halda \u00feeim vel r\u00f6kum. Ekki skal planta \u00e1 s\u00f3lskinsdegi, ver\u00f0i \u00fev\u00ed vi\u00f0 komi\u00f0.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 \u00fatpl\u00f6ntun skal a\u00f0 \u00f6\u00f0ru leiti nota s\u00f6mu a\u00f0fer\u00f0 og l\u00fdst er \u00ed \u00fatpl\u00f6ntun hnaus- og pottaplantna.<\/p>\n<p>Bakkapl\u00f6ntur<\/p>\n<p>\u00cd sk\u00f3gr\u00e6kt og landgr\u00e6\u00f0slu er gjarnan notast vi\u00f0 svokalla\u00f0ar bakkapl\u00f6ntur. \u00de\u00e6r eru fremur sm\u00e1ar en bakkarnir eru breytilegir a\u00f0 st\u00e6r\u00f0 og innihalda mismiki\u00f0 af pl\u00f6ntum, \u00fe.e. 24 &#8211; 35 &#8211; 40 &#8211; 67 stykki. Oftast er \u00fatpl\u00f6ntun framkv\u00e6md me\u00f0 pl\u00f6ntustaf en \u00fe\u00e1 er mikilv\u00e6gt a\u00f0 nota r\u00e9tta h\u00f3lkast\u00e6r\u00f0, \u00fe.e.a.s. a\u00f0 holan sem pl\u00f6ntustafurinn myndar passi fyrir hnaus bakkapl\u00f6ntunnar.  H\u00e6gt er a\u00f0 leigja pl\u00f6ntustafi hj\u00e1 sk\u00f3gr\u00e6ktarf\u00e9l\u00f6gum og \u00ed m\u00f6rgum t\u00e6kjaleigum. Flestar bakkapl\u00f6ntur eru har\u00f0ger\u00f0ar og gera ekki miklar kr\u00f6fur til jar\u00f0vegs e\u00f0a n\u00e6ringar, \u00fe\u00f3 er \u00e1vallt mikilv\u00e6gt a\u00f0 huga vel a\u00f0 sta\u00f0setningu, t.d. ekki planta \u00ed h\u00e6\u00f0ir \u00fear sem h\u00e6tta er \u00e1 \u00feurrki og ekki \u00ed lautir \u00fear sem h\u00e6tta er \u00e1 frostpollum. \u00c1bur\u00f0ur er einnig mikilv\u00e6gur til a\u00f0 pl\u00f6nturnar n\u00e1i g\u00f3\u00f0ri r\u00f3tfestu sem minkar einnig l\u00edkur \u00e1 frostlyftingu. Nota m\u00e1 tilb\u00fainn e\u00f0a l\u00edfr\u00e6nann \u00e1bur\u00f0, en mi\u00f0a m\u00e1 vi\u00f0 10 \u2013 20g \u00e1 hverja pl\u00f6ntu. Ekki m\u00e1 setja \u00e1bur\u00f0inn \u00ed s\u00f6mu holu og planta\u00f0 er \u00ed \u00fear sem \u00e1bur\u00f0urinn getur brennt r\u00e6turnar. Betra er a\u00f0 dreifa \u00e1bur\u00f0inum umhverfis pl\u00f6ntuna \u00feannig a\u00f0 r\u00f3tarkerfi\u00f0 teigi sig eftir n\u00e6ringunni til allra \u00e1tta. \u00deetta getur valdi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 grasv\u00f6xtur ver\u00f0ur meiri og h\u00e6rri umhverfis pl\u00f6ntuna. Vilji ma\u00f0ur for\u00f0ast grasv\u00f6xtinn m\u00e1 t.d. gera eina til tv\u00e6r aukaholur me\u00f0 pl\u00f6ntustafnum vi\u00f0 pl\u00f6ntuna og setja \u00e1bur\u00f0inn \u00ed \u00fe\u00e6r.<\/p>\n<p>Fyrir \u00fatpl\u00f6ntun er gott a\u00f0 d\u00fdfa botni bakkans \u00ed vatn og l\u00e1ta r\u00e6turnar drekka \u00ed sig vatni\u00f0.<\/p>\n<p>Athugi\u00f0 a\u00f0 \u00fe\u00f3tt bakkapl\u00f6ntum s\u00e9 gjarnan planta\u00f0 \u00fat me\u00f0 pl\u00f6ntustaf \u00ed sk\u00f3gr\u00e6kt og landgr\u00e6\u00f0slu er mun betra a\u00f0 planta \u00feeim \u00e1 hef\u00f0bundinn h\u00e1tt, \u00fe.e. me\u00f0 sk\u00f3flu (hafi ma\u00f0ur t\u00edma til). \u00c1 \u00feann h\u00e1tt m\u00e1 losa betur um jar\u00f0veg, blanda \u00e1bur\u00f0arefnum saman vi\u00f0 r\u00f3tarlagi\u00f0 og hreinsa gras e\u00f0a annan yfirbor\u00f0gr\u00f3\u00f0ur fr\u00e1 stofninum. \u00deetta stj\u00f3rnast yfirleitt af magni og t\u00edma hverju sinni.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gr\u00f3\u00f0ursetning trj\u00e1- og runnaplantna \u00darval trj\u00e1- og runnaplantna hefur aukist til muna s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rin. Einnig hafa g\u00e6\u00f0i plantna aukist, b\u00e6\u00f0i innlend framlei\u00f0sla sem og innfluttar tegundir. Mikilv\u00e6gt er a\u00f0 standa r\u00e9tt a\u00f0 gr\u00f3\u00f0ursetningu, m.a. velja pl\u00f6ntunum hentuga sta\u00f0setningu, m.t.t. vaxtarr\u00fdmis og birtu. Gott er a\u00f0 leita uppl\u00fdsinga um hvort vi\u00f0komandi pl\u00f6ntur s\u00e9u skugg\u00feolnar e\u00f0a \u00feurfi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[24,47],"tags":[88,87],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/863"}],"collection":[{"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=863"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/863\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":879,"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/863\/revisions\/879"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=863"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=863"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=863"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}