{"id":1269,"date":"2014-05-13T11:39:30","date_gmt":"2014-05-13T11:39:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.horticum.is\/?p=1269"},"modified":"2014-05-28T16:15:51","modified_gmt":"2014-05-28T16:15:51","slug":"gro%c3%b0ur-varnarefni-og-umhverfi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/horticum.is\/?p=1269","title":{"rendered":"Gr\u00f3\u00f0ur, varnarefni og umhverfi."},"content":{"rendered":"<h2>Heilbrig\u00f0ur gr\u00f3\u00f0ur me\u00f0 r\u00e9ttri umhir\u00f0u<\/h2>\n<p>Aldrei hefur r\u00e6ktunar\u00e1hugi \u00cdslendinga veri\u00f0 meiri en \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum og s\u00edfellt fj\u00f6lgar \u00feeim tegundum sem teknar eru til r\u00e6ktunar h\u00e9r \u00e1 landi. H\u00e9r er um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a pl\u00f6ntur sem vi\u00f0 leggjum okkur til munns svo sem mat- og kryddjurtir e\u00f0a ber, pl\u00f6ntur sem veita okkur skj\u00f3l og gr\u00e6\u00f0a upp land e\u00f0a bara \u00fe\u00e6r sem vi\u00f0 r\u00e6ktum okkur til hreinnar \u00e1n\u00e6gju og gle\u00f0i. Undanfarin \u00e1r hefur ve\u00f0urfar veri\u00f0 einkar hagst\u00e6tt fyrir pl\u00f6nturnar sem eykur okkur bjarts\u00fdni og n\u00fa vir\u00f0ist jafnvel hilla undir \u00fea\u00f0 a\u00f0 r\u00e6ktun \u00e1 \u00e1vaxtatrj\u00e1m geti veri\u00f0 \u00e1litlegur kostur.<\/p>\n<p>N\u00e1nast allar tegundir sem vi\u00f0 h\u00f6fum teki\u00f0 \u00ed r\u00e6ktunar h\u00e9r \u00e1 landi eru af erlendum uppruna og \u00fev\u00ed ekki a\u00f0laga\u00f0ar a\u00f0 a\u00f0st\u00e6\u00f0um h\u00e9r \u00e1 landi. B\u00e6\u00f0i \u00e1 \u00feetta vi\u00f0 um \u00fea\u00f0 a\u00f0 pl\u00f6nturnar \u00feola illa okkar breytilega loftslag og ver\u00f0a fyrir margv\u00edslegum skemmdum af v\u00f6ldum hinna \u00f3bl\u00ed\u00f0u n\u00e1tt\u00faruafla, en einnig geta fylgt \u00feeim sj\u00fakd\u00f3mar e\u00f0a meind\u00fdr sem eru framandi fyrir okkar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur. Ekki eru til sta\u00f0ar \u00ed landinu n\u00e1tt\u00farulegir \u00f3vinir sem halda ni\u00f0ri skord\u00fdrapl\u00e1gum sem herja \u00e1 gr\u00f3\u00f0urinn og sj\u00fakd\u00f3mar eiga oft grei\u00f0a lei\u00f0 a\u00f0 pl\u00f6ntunum eftir a\u00f0 \u00fe\u00e6r hafa or\u00f0i\u00f0 fyrir skemmdum af v\u00f6ldum \u00feurrks, vinds, frosts og \u00edss.<\/p>\n<p><strong>Verjum gr\u00f3\u00f0urinn<\/strong><\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 liggur \u00ed hlutarins e\u00f0li a\u00f0 vi\u00f0 viljum beita \u00f6llum r\u00e1\u00f0um til \u00feess a\u00f0 verja \u00feann gr\u00f3\u00f0ur fyrir \u00e1f\u00f6llum sem vi\u00f0 h\u00f6fum komi\u00f0 upp me\u00f0 \u00e6rnum tilkostna\u00f0i og \u00ferotlausri vinnu. \u00de\u00e6r a\u00f0ger\u00f0ir sem vi\u00f0 beitum \u00ed \u00feessum tilgangi k\u00f6llum vi\u00f0 einu nafni pl\u00f6ntuvernd og notkun varnarefna er s\u00fa birtingarmynd sem hva\u00f0 mesta athygli hefur hloti\u00f0. Vi\u00f0 notum skord\u00fdraeitur til \u00feess a\u00f0 drepa trj\u00e1ma\u00f0k og bla\u00f0l\u00fas sem \u00f3gnar trj\u00e1m og runnum, sveppalyf til \u00feess a\u00f0 til \u00feess a\u00f0 verjast ry\u00f0sveppi og illgresisey\u00f0a til \u00feess drepa f\u00edflana \u00ed grasfl\u00f6tinni e\u00f0a til \u00feess a\u00f0 drepa allt illgresi \u00ed trj\u00e1- og runnabe\u00f0um svo nokkur d\u00e6mi s\u00e9u tekin.<\/p>\n<p>Mikilv\u00e6gt er a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 vi\u00f0 getum gert fj\u00f6lmargt til \u00feess a\u00f0 verja gr\u00f3\u00f0urinn \u00e1\u00f0ur en gripi\u00f0 til \u00feess \u00f6r\u00ferifar\u00e1\u00f0s a\u00f0 leggjast \u00ed efnaherna\u00f0.\u00a0 Velja \u00fearf tegundir sem eru hentugar fyrir r\u00e6ktunarsta\u00f0inn og l\u00edklegar til \u00feess a\u00f0 standa sig. H\u00e6gt er a\u00f0 beita margv\u00edslegum fyrirbyggjandi a\u00f0ger\u00f0um sem gerir ska\u00f0v\u00f6ldum erfitt fyrir svo sem a\u00f0 pl\u00e6gja e\u00f0a herfa jar\u00f0veg fyrir gr\u00f3\u00f0ursetningu til \u00feess a\u00f0 draga \u00far illgresisvexti. S\u00e9 trefjad\u00fakur breiddur yfir pl\u00f6nturnar batna vaxtarskilyr\u00f0in og k\u00e1lflugan kemst ekki \u00ed k\u00e1lpl\u00f6nturnar. Me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 brei\u00f0a jar\u00f0vegsd\u00fak e\u00f0a \u00f3gegns\u00e6tt plast yfir be\u00f0 og me\u00f0 notkun yfirlagsefna m\u00e1 halda illgresi alveg ni\u00f0ri. \u00de\u00e1 er mikilv\u00e6gt a\u00f0 fjarl\u00e6gja s\u00fdktar pl\u00f6ntur til a\u00f0 draga \u00far \u00fatbrei\u00f0slu smits auk \u00feess sem reiting illgresis innan skynsamlegra marka \u00e1 alltaf r\u00e9tt \u00e1 s\u00e9r, ekki s\u00edst ef brug\u00f0ist er vi\u00f0 um lei\u00f0 og \u00fea\u00f0 birtist.<\/p>\n<p>Stundum er \u00fea\u00f0 svo a\u00f0 eina skynsamlega lei\u00f0in gegn vandanum felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 nota pl\u00f6ntuvarnarefni. \u00de\u00e1 er mikilv\u00e6gt a\u00f0 fylgja \u00ed hv\u00edvetna \u00f6llum lei\u00f0beiningum um bl\u00f6ndun og me\u00f0fer\u00f0 pl\u00f6ntuvarnaefnanna, ekki s\u00ed\u00f0st vegna gr\u00f3\u00f0ursins sj\u00e1lfs. S\u00e9 notu\u00f0 of sterk blanda af varnarefni e\u00f0a \u00fa\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 \u00f3vi\u00f0eigandi a\u00f0st\u00e6\u00f0ur, til d\u00e6mis \u00ed mikilli s\u00f3l, getur \u00fea\u00f0 valdi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 bl\u00f6\u00f0in \u00e1 pl\u00f6ntunum svi\u00f0na og skemmast. \u00c1 hinn b\u00f3ginn getur \u00fea\u00f0 gerst a\u00f0 \u00fa\u00f0un beri ekki til\u00e6tla\u00f0an \u00e1rangur gegn ska\u00f0valdinum ef notu\u00f0 er of dauf blanda e\u00f0a \u00fa\u00f0a\u00f0 \u00ed rigningu \u00feannig a\u00f0 efni\u00f0 skolist af bl\u00f6\u00f0unum \u00e1\u00f0ur en \u00fea\u00f0 n\u00e6r a\u00f0 virka.<\/p>\n<p><strong>Verjum okkur sj\u00e1lf<\/strong><\/p>\n<p>Pl\u00f6ntuvarnarefnum er \u00e6tla\u00f0 a\u00f0 drepa og \u00feau eru \u00fev\u00ed \u00ed e\u00f0li s\u00ednu h\u00e6ttuleg umhverfinu. \u00d6rf\u00e1 varnarefni eru n\u00e1tt\u00faruleg en annars eru \u00feau framleidd \u00ed verksmi\u00f0jum og ver\u00f0a \u00fev\u00ed alltaf framandi gagnvart n\u00e1tt\u00farunni. \u00deess vegna \u00e6tti alltaf a\u00f0 vega og meta af mikilli kostg\u00e6fni hvort \u00feeirra s\u00e9 raunverulega \u00fe\u00f6rf.<\/p>\n<p>\u00d6llum pl\u00f6ntuvarnarefnum fylgir einhver \u00e1h\u00e6tta gagnvart \u00feeim sem sj\u00e1 um a\u00f0 dreifa \u00feeim og til \u00feess a\u00f0 for\u00f0ast neikv\u00e6\u00f0 \u00e1hrif \u00e1 heilsu er mikilv\u00e6gt a\u00f0 fylgja \u00ed hv\u00edvetna \u00f6llum fyrirm\u00e6lum um a\u00f0 verja sig fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 efni berist inn \u00ed l\u00edkamann me\u00f0an \u00e1 \u00fa\u00f0un e\u00f0a dreifingu \u00feeirra stendur. \u00c1vallt skal nota \u00feann hl\u00edf\u00f0arb\u00fana\u00f0 sem m\u00e6lt er me\u00f0 \u00ed lei\u00f0beiningum me\u00f0 efnunum, svo sem hl\u00ed\u00f0arhanska, hl\u00edf\u00f0argleraugu og g\u00famm\u00edst\u00edgv\u00e9l. \u00de\u00e1 er mikilv\u00e6gt a\u00f0 skipta um f\u00f6t og \u00fevo s\u00e9r vel a\u00f0 \u00fa\u00f0un lokinni. \u00cd einstaka tilfellum er \u00e1skili\u00f0 a\u00f0 nota beri \u00f6ndunargr\u00edmur vi\u00f0 vinnuna til \u00feess a\u00f0 koma \u00ed veg fyrir a\u00f0 \u00fa\u00f0i e\u00f0a ryk berist ofan \u00ed lungu. Ef ekki er til sta\u00f0ar fulln\u00e6gjandi b\u00fana\u00f0ur \u00e6tti a\u00f0 leita til fagmanna til \u00feess a\u00f0 framkv\u00e6ma \u00fa\u00f0un.<\/p>\n<p>Heilsufars\u00e1h\u00e6tta er f\u00f3lgin \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 komast \u00ed snertingu vi\u00f0 gr\u00f3\u00f0ur sem hefur veri\u00f0 me\u00f0h\u00f6ndla\u00f0ur og g\u00f3\u00f0 regla a\u00f0 umgangast hann aldrei \u00f3varinn fyrr en \u00fa\u00f0unarlausn hefur n\u00e1\u00f0 a\u00f0 \u00feorna e\u00f0a duft sem bori\u00f0 er \u00e1 jar\u00f0veg hefur n\u00e1\u00f0 a\u00f0 leysast upp. R\u00e9tt er a\u00f0 for\u00f0ast \u00f3\u00fearfa umgengni um me\u00f0h\u00f6ndlu\u00f0 sv\u00e6\u00f0i fyrsta s\u00f3larhringinn.<\/p>\n<p>Neytendum getur veri\u00f0 h\u00e6tta b\u00fain af efnaleifum \u00ed afur\u00f0um sem \u00feeir leggja s\u00e9r til munns og til \u00feess a\u00f0 draga \u00e1h\u00e6ttu er settur uppskerufrestur fr\u00e1 \u00feeim t\u00edma sem \u00fa\u00f0a\u00f0 er \u00fear til \u00f3h\u00e6tt er a\u00f0 taka upp \u00far gar\u00f0inum. \u00deessi frestur getur veri\u00f0 allt fr\u00e1 einum degi upp \u00ed nokkrar vikur, allt eftir \u00fev\u00ed hva\u00f0a efni er veri\u00f0 a\u00f0 nota og byggir \u00e1 m\u00e6lingum \u00e1 varnarefnaleyfum \u00ed afur\u00f0um. Uppskerufresturinn tryggir a\u00f0 varnarefnin n\u00e1i a\u00f0 brotna \u00fea\u00f0 miki\u00f0 ni\u00f0ur \u00e1\u00f0ur en afur\u00f0anna er neytt a\u00f0 styrkur \u00feeirra s\u00e9 langt innan \u00feeirra marka sem geta haft neikv\u00e6\u00f0 \u00e1hrif \u00e1 heilsu.<\/p>\n<p><strong>Verjum umhverfi\u00f0<\/strong><\/p>\n<p>L\u00edfr\u00edki gar\u00f0sins er samofi\u00f0 og \u00feegar vi\u00f0 notum varnarefni erum vi\u00f0 a\u00f0 gr\u00edpa \u00f3\u00feyrmilega inn \u00ed gang n\u00e1tt\u00farunnar. Mikilv\u00e6gt er a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 \u00fev\u00ed, a\u00f0 \u00feegar \u00fa\u00f0a\u00f0 er me\u00f0 skord\u00fdraeitri, \u00fe\u00e1 drepast \u00f6ll skord\u00fdr sem eitri\u00f0 lendir \u00e1, hvort sem \u00feau eru ska\u00f0leg e\u00f0a gagnleg. Hin gagnlegu skord\u00fdr lifa oft \u00e1 ska\u00f0v\u00f6ldunum sj\u00e1lfum og geta veitt okkur li\u00f0sinni \u00ed bar\u00e1ttunni gegn \u00feeim, en \u00feau geta l\u00edka veri\u00f0 f\u00e6\u00f0a fyrir \u00f6nnur d\u00fdr. \u00de\u00e1 er trj\u00e1ma\u00f0kurinn sj\u00e1lfur f\u00e6\u00f0a fyrir fugla \u00feannig a\u00f0 \u00feegar vi\u00f0 \u00fa\u00f0um erum vi\u00f0 a\u00f0 draga \u00far f\u00e6\u00f0uframbo\u00f0i fyrir d\u00fdr, sem vi\u00f0 viljum hafa \u00ed kringum okkur. Sveppalyf geta drepi\u00f0 nytsamlega sveppi sem eiga \u00fe\u00e1tt \u00ed a\u00f0 vi\u00f0halda heilbrig\u00f0um gr\u00f3\u00f0ri og illgresisey\u00f0ar geta drepi\u00f0 \u00e6skilegan gr\u00f3\u00f0ur ef me\u00f0fer\u00f0 \u00feeirra er ekki \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 a\u00f0st\u00e6\u00f0ur.<\/p>\n<p>\u00da\u00f0um a\u00f0eins \u00e1 \u00fe\u00e6r pl\u00f6ntur sem \u00e1 \u00fev\u00ed \u00feurfa a\u00f0 halda, \u00fa\u00f0um ekki yfir opi\u00f0 vatn e\u00f0a n\u00e1l\u00e6gt \u00e1m og v\u00f6tnum. Varnarefni sem berast \u00fat \u00ed \u00e1r og v\u00f6tn geta valdi neikv\u00e6\u00f0um \u00e1hrifum \u00e1 l\u00edfr\u00edki fjarri \u00feeim sta\u00f0 \u00fear sem \u00e1tti a\u00f0 nota \u00feau. Erlendis eru d\u00e6mi \u00feess a\u00f0 varnarefni hafi borist \u00ed grunnvatn, \u00fea\u00f0 viljum vi\u00f0 for\u00f0ast. Verndum umhverfi\u00f0, notum eins l\u00edti\u00f0 af varnarefnum og h\u00e6gt er og notum \u00feau \u00e1 \u00e1byrgan h\u00e1tt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Heilbrig\u00f0ur gr\u00f3\u00f0ur me\u00f0 r\u00e9ttri umhir\u00f0u Aldrei hefur r\u00e6ktunar\u00e1hugi \u00cdslendinga veri\u00f0 meiri en \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum og s\u00edfellt fj\u00f6lgar \u00feeim tegundum sem teknar eru til r\u00e6ktunar h\u00e9r \u00e1 landi. H\u00e9r er um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a pl\u00f6ntur sem vi\u00f0 leggjum okkur til munns svo sem mat- og kryddjurtir e\u00f0a ber, pl\u00f6ntur sem veita okkur skj\u00f3l og gr\u00e6\u00f0a upp [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[24,47],"tags":[126,128,127],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1269"}],"collection":[{"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1269"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1269\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1274,"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1269\/revisions\/1274"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1269"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1269"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/horticum.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1269"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}